ქართული ხალხური მაგია და რწმენა-წარმოდგენები

„ქართული ხალხური მაგია“ არ წარმოადგენს ერთიან, სისტემატიზირებულ ტრადიციას, როგორც მაგალითად დასავლური ცერემონიული მაგია ან ზოგიერთი სხვა ეზოთერული სისტემა. ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით, ის არის ხალხური რწმენების, ქრისტიანული ტრადიციების, წინაქრისტიანული ელემენტებისა და ადგილობრივი წეს-ჩვეულებების ერთობლიობა. ქვემოთ გთავაზობთ ამ თემის სიღრმისეულ მიმოხილვას.

ქართული ხალხური მაგიის ტრადიციების მთავარი მიზნები იყო ჯანმრთელობის დაცვა (სამკურნალო ტრადიციები); ოჯახის დაცვა და კეთილდღეობა; ბოროტი ზემოქმედებისგან დაცვა; მოსავლის სიუხვე; პირუტყვისა და შინაური ცხოველების დაცვა; ბუნებასთან ჰარმონიული ცხოვრება; საზოგადოების ერთობის შენარჩუნება.

ამ ტრადიციებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა სიტყვას (დალოცვასა და შელოცვით ფორმულებს); სიმბოლოებს (განსაკუთრებით ჯვარს); წმინდა ადგილებს; წყალს; ცეცხლს; მცენარეებს; საეკლესიო კალენდარს.

ისტორიულად საქართველოს სოფლებში მოქმედებდნენ სახალხო მკურნალები (ზოგ კუთხეში სხვადასხვა სახელით მოიხსენიებდნენ). მათი საქმიანობა ეფუძნებოდა სამ ძირითად ელემენტს:

1. მცენარეული ცოდნა და მათი გამოიყენებოდა როგორიც არის გვირილა; კრაზანა; პიტნა; ასკილი; რეჰანი; აბზინდა; ნიორი; კაკლის ფოთოლი; მუხის ქერქი; ჭინჭარი; პროდუქტები: თაფლი; ღვინო.

ეს მცენარეები და პროდუქტები გამოიყენებოდა ნაყენების, ნახარშების, კომპრესებისა და სხვა ხალხური სამკურნალო საშუალებების სახით.

2. ლოცვა ხშირად მკურნალობას თან ახლდა ჯვრის გადაწერა; ფსალმუნების კითხვა; წმინდანთა მოხმობა; კურთხევისა და დალოცვის სიტყვები.

3. სიმბოლური მოქმედებები მაგალითად წყლის კურთხევა; საკმევლის კმევა; სანთლის ანთება; სახლის კურთხევა.

საქართველოს მრავალ რეგიონში არსებობდა რწმენა, რომ ადამიანის შურმა ან გადაჭარბებულმა ქებამ შეიძლება გამოიწვიოს ავადმყოფობა, უგუნებობა ან უიღბლობა. ამას „ავი თვალის“ გავლენას მიაწერდნენ.

ეთნოგრაფიული ჩანაწერების მიხედვით, თვალის მოხსნის მიზნით გამოიყენებოდა ჯვრის გადაწერა; ნაკურთხი წყლის სხურება; საკმევლის დაკმევა; ფსალმუნებისა და ლოცვების კითხვა; ავგაროზის ტარება.

ზოგ რეგიონში არსებობდა ასევე წყლის, ცვილის ან სხვა საგნების გამოყენებით ჩატარებული ხალხური დიაგნოსტიკისა და განტვირთვის წესები, თუმცა მათი ფორმები რეგიონების მიხედვით განსხვავდებოდა და ერთიანი, უნივერსალური „რიტუალი“ არ არსებობდა.

სიტყვა „ავგაროზი“ ქართულ ტრადიციაში აღნიშნავს დამცავ საგანს ან ტექსტს.

ყველაზე გავრცელებული ტიპებია ბავშვის, მგზავრის, მწყემსის, მეომრის, ორსულის დამცავი ავგაროზები.

როგორც წესი დამცავ ავგაროზებში შიგნით შეიძლებოდა ყოფილიყო მცირე ჯვარი; ლოცვა; ფსალმუნის მონაკვეთი; რომელიმე წმინდანის გამოსახულება. ავგაროზები ხშირად იკერებოდა პატარა ქსოვილის ან ტყავის პარკში და ატარებდნენ სხეულზე.

ქართულ კულტურაში წინაპართა ხსოვნა მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა. ტრადიციები მოიცავდა საფლავზე გასვლას; სანთლის დანთებას; მიცვალებულის მოხსენიებას; ქელეხს-სუფრის ტრადიციას; ლოცვას.

ზოგიერთ მთიან რეგიონში არსებობდა რწმენა, რომ წინაპრები ოჯახის მფარველები იყვნენ და მათი ხსოვნის პატივისცემა ოჯახის კეთილდღეობას უწყობდა ხელს.

სოფლის ცხოვრების რიტმთან დაკავშირებული წეს-ჩვეულებები მოიცავდა მეკვლეობა — ახალი წლის პირველ სტუმარს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა.

ვენახისა და მოსავლის კურთხევა — ეკლესიური კურთხევის შემდეგ იწყებოდა რთველი ან სხვა სამუშაო.

წვიმის სათხოვნელი მსვლელობები — გვალვის დროს სოფლის მოსახლეობა ერთობლივად ლოცულობდა და მსვლელობას აწყობდა.

საქონლის პირველი გაყვანა — გაზაფხულზე პირუტყვს აკურთხებდნენ, რათა სეზონი მშვიდობიანად გასულიყო.

ძველად საქართველოში „კერა“ ოჯახის ცენტრად ითვლებოდა, მას უკავშირდებოდა ოჯახის ერთიანობა და სიმტკიცე; სტუმართმოყვარეობა; კეთილდღეობა; წინაპართა ხსოვნა. კერის შეურაცხყოფა მძიმე ცოდვად და უპატიებელ საქციელად ითვლებოდა.

ასევე განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ სალოცავებს; წმინდა წყაროებს; ხატებს; წმინდა ხეებს; მთის ჯვრებს, ასეთ ადგილებში მიჰქონდათ სანთელი; პური; ღვინო; სხვა შესაწირი.

ქართულ ფოლკლორში გვხვდება აგრეთვე სიტყვიერი ფორმულები, როგორიც არის დალოცვები; სამადლობელი ტექსტები; საქორწილო ლოცვა-კურთხევები; მოსავლის დალოცვები; მგზავრისთვის გზის დალოცვის კურთხევები; სამგლოვიარო ტექსტები.

სრული „შელოცვების წიგნი“ ქართულ ტრადიციაში არ არსებობს, რადგან ტექსტების დიდი ნაწილი ზეპირსიტყვიერად გადაიცემოდა და ხშირად განსხვავდებოდა სოფლისა და ოჯახის მიხედვით.

ეთნოგრაფიული წყაროები გვიჩვენებს, რომ ქართული ხალხური ტრადიციები პირველ რიგში სოციალური, რელიგიური და კულტურული პრაქტიკები იყო.

ადამიანები მათ იყენებდნენ დაცვის, განკურნების, საზოგადოების გაერთიანებისა და ცხოვრების მნიშვნელოვანი მოვლენების აღსანიშნავად. არ არსებობს სანდო ისტორიული მტკიცებულება, რომ ეს წესები ზებუნებრივ შედეგებს იძლეოდა, თუმცა ისინი მნიშვნელოვან კულტურულ და სიმბოლურ მნიშვნელობას ატარებდნენ.

ეთნოგრაფიულ ჩანაწერებში ყველაზე ხშირად გვხვდება ისტორიულად დადასტურებული ქართული შელოცვების ძირითადი ჯგუფები:

1. თვალის (ავი თვალის) შელოცვები

მათი სტრუქტურა, როგორც წესი, მოიცავდა: ჯვრის ძალის მოხმობას; წმინდანების და ღმერთის სახელის ხსენებას; ავის „უკან გაგზავნას“; ადამიანის დალოცვას.

მაგალითად, ერთ-ერთი XIX საუკუნეში ჩაწერილი მოკლე ფორმულა იწყება ასე:

„სახელითა მამისათა, ძისათა და სულისა წმიდისათა,.შეგილოცავ თვალისასა, პირველ ჩემი თავისასა და ა.შ.“

ასეთი ტექსტები სხვადასხვა კუთხეში განსხვავებული ვარიანტებით გვხვდება.

2. შეშინების (შეშინებულის) შელოცვები

ბავშვის ან ზრდასრულის ძლიერი შიშის შემდეგ წარმოსათქმელი ფორმულები. ხშირად შეიცავდა სამგზის ჯვრის გადაწერას; წყლის კურთხევას; შელოცვილი წყლის მისხურებას და დალევას, ლოცვის ტექსტს.

3. გველის ნაკბენის შელოცვები

ქართულ მთიანეთში შემორჩენილია რამდენიმე ჩანაწერი, მათი სტრუქტურა ასეთია - წმინდა გიორგის მოხმობა; ჯვრის მოხმობა; გველის ძალის „შერისხვა და დაკნინება“.

4. სისხლის შეჩერების ფორმულები

ეთნოგრაფებმა ჩაიწერეს მოკლე სიტყვიერი ფორმულები, რომლებიც გამოიყენებოდა ჭრილობის დროს. ისინი თითქმის ყოველთვის ქრისტიანულ ტექსტებს ეყრდნობოდა.

5. ცეცხლის ჩაქრობის ფორმულები

მთიან სოფლებში არსებობდა სიტყვიერი ტექსტები, რომლებიც ხანძრის დროს იკითხებოდა.

ქრისტიანული გავლენა

ქართული ხალხური შელოცვების დაახლოებით 80–90% განიცდის ქრისტიანული რწმენა-წარმოდგენის უდიდეს გავლენას მაგ: ჯვრის ძალის მოხმობას; ქრისტეს სახელს; ღვთისმშობელს; წმინდა გიორგის; მთავარანგელოზებს; ფსალმუნების ფრაგმენტებს.

ეს არის მთავარი განსხვავება საქართველოსა და ევროპის ბევრ სხვა ხალხურ ტრადიციას შორის.

მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ შელოცვების ზოგიერთი ფორმულა უფრო უძველ ფენას ინახავს.

თუმცა მათი ზუსტი რეკონსტრუქცია შეუძლებელია. რადგან თითოეულ კუთხეს საკუთარი დიალექტური ფორმები ჰქონდა, ასევე შელოცვები ზეპირსიტყვიერად გადაიცემოდა; შემსრულებლები ხშირად საიდუმლოდ ინახავდნენ მათ; ტექსტის ჩაწერა ზოგჯერ აკრძალულად მიაჩნდათ; ბევრი მასალა მხოლოდ XIX–XX საუკუნეში ჩაიწერა,

ხოლო ინტერნეტში გავრცელებული ბევრი „ძველი ქართული შელოცვა“ სინამდვილეში თანამედროვე შემოქმედებაა და არ აქვს დადასტურებული ეთნოგრაფიული წარმომავლობა.

MAGAMON DAGON

მეგობრებო თამამად დააკომენტარეთ და სხვებსაც გადაუზიარეთ

#მაგია #შავიმაგია #თეთრიმაგია #რიტუალები #მკითხაობა #სპირიტიზმი #თილისმები #დამცავირიტუალები #ამულეტები #დემონები #ანგელოზები #სულები #არხონტები #კაბალა #შამანიზმი #ვუდუ #ჯადოები #წყევლა #ავითვალი #მთვარისდღეები #მთვარისკალენდრი #ლოცვები #ჯადოსმოხსნა #წყევლისმოხსნა #ვიდეოგაკვეთილები #ონლაინრიტუალები #პარანორმალურიმოვლენები #რუნები #დამწერლობები #ყველაფერი #magamon #magamondagon #magamonmassimodagon #all #global #world